2017(e)ko apirilaren 11(a), asteartea

MITELIOAK

AHOZ AHOZ jalaidiarekin batera egin zen Euskal Kontalarien Topaketan May Gorostiagak eskaini zuen aurkezpena ekartzen dizueguna hona. Ahozkotasunaren aldarrikapen mitelianoa. Onddorioak zuen esku.


Ez dut astirik izan…

Ikaragarria izan beharko litzateke hitzaldi hau ondo prestatzea, baino ez dut astirik izan…
Eta ideia bikainak nituen, e?

Hasieran pentsatua nuen Mitologiari buruz hitz egitea sarrera gisa.
Zehazki, Mitoei buruz, baina…

Umore puntu batekin hastea nahi nuen eta Wikipedian nahastu nintzela bilaketa egiterakoan, hau da, K-a jarri nuela T-a beharrean, eta horregatik aurkitu nuela nire burua Mikologiari buruz arakatzen...
Eta hortik aurrera onddo eta perretxikoei buruz hizketan hasiko natzaizueke…

Baina ez dut astirik izan...

Hitzaldiaren mamia onddo eta perretxikoen arteko konparaketa izango litzateke. Iaztik burutik kendu ezinik nabilen metafora bat.

Orain urtebete inguru Bea eta Alaik Mikologiari buruzko liburua oparitu zidaten. AHOZ-AHO jaialdiaren prestaketarekin kointziditu zuen eta geroztik, ez dakit oso ondo zergatik, ipuin bat entzuten dudan bakoitzean onddo bat dela hasten naiz irudikatzen.

Batzuetan erraza da zer espeziea den jakitea, bestetan asko kostatzen zait identifikatzea eta tarteka ez nuke jakingo sailkatzen eta informazio gehiago bilatu behar izaten dut.

Gauza bera egiten dut narratzaileekin. Kontaketa bakoitzean milioika esporak zabalduko balituzke bezala irudikatzen ditut. Eta milioi guzti horietatik bakar batzuk ernalduko dira… Hori bai, ernaltzen diren horietatik milioika espora aterako dira berriro…

Gaia bezala zoragarria iruditzen zitzaidan, baina… ez dut astirik izan...

Kontatu behar nizuen milioika onddo mota zeudela nahiz eta bakar batzuk diren jangarriak edo kontsumorako, ipuinak bezala.
Eta bakar batzuk pozoitsuak… Seguru horietako ipuinen bat ere ezagutuko duzuela…
Gehiengo bat mikroskopikoak direla, ezin direla begi bistan ikusi. Urte askotako ikerkuntza lana behar dela ikus ahal izateko. Edo sentitzeko…

Kontsumitzen direnen artean, jangarriak daude eta betidanik beste modu batez laguntzen gaituztenak:
Batzuk sendagarriak dira, eta kasualitatez aurkitu genituen, penizilina kasu, beste batzuk azkar sutzen direnez sua pizteko baliatzen gara, beste batzuk ogia puzteko erabiltzen ditugu...
Igerilekura joan ondoren, oinen behatz artean hazten diren bitartean, aluzinogenoak auskalo zer dimentsioetara eramaten gaituzte. Podologoek atzazkalak babesteko erabiltzen ohi dituzte batzuk eta badaude bitxiak direnak, beren koloreei esker, Pariseko Modetako pasarelatan ikusi izan ditugunak kapelak apaintzen…

Ipuinak bezala, ez da?
Mota guztietakoak daude…

Baina, egia, ezagunenak jangarriak dira. Ospetsuenak, arrakastatsuenak…
Publikoa gozatu araztea egiten dutenak eta adituek sukaldatzen dakizkitenak mila moduetara plater benetan gozagarriak egiten...Nahiz eta askotan ez jakin non aurkitu ditzakete eta are gutxiago nola ugaltzen diren...

Perretxikoei buruz idatzi diren %90 liburuak, mota hauei buruz hitz egiteko edota nola prestatzen diren jakiteko dira. Non aurkitu, nola zaindu, baita kasu batzuetan, nola erein eta ekoizpena hobetu ere.
Liburuak eta liburuak, onddoen unibertso erraldoitik atal txikienetarikoari buruz besterik ez hitz egiteko...

Puntu honetara helduta, narratzaileek lanerako erabiltzen ditugun iturburuen kritika egin nahi nuen...

Ahozkotasunera dedikatzen garenok ere, gure emanaldietarako idatzizko testuetara jotzen dugu normalean. Hau da, nahiz eta ahozko tradiziotik abiatu, papera dugu euskarri… eta gure sormeneko ipuinak horrela jasotzen ditugu, paperean...
Idatzizko hitzetara bihurtzen ditugu pentsamenduak...
Arte honi buruzko ikasketak, testuak, etab. liburuetan daude jasota.
Narrazioetarako ikastaroetan ere, arropa erosoa behar izaten da eta oharrak jasotzeko koadernoak.

Ez pentsa idatzizko hitzen aurka hitz egin nahi nuenik. Neure buruari galdetzen nion ea nola egingo genuen lehenago… Analfabetoak ginenean...

Edo hobe esanda: Ahozkoalfabetoak.
(Zer egingo diogu, hitzak asmatzea dut gogoko… Neologismoak…)

Tarteka galdetzen diot neure buruari zer gertatuko litzateke narratzaile batek erabakiko balu, istorio bat ama batek bere alabari, alaba honek bere lehengusuari, lehengusuak lagun bati, lagun honek arrandegian eta bertan egongo balitz narratzailearen ikasle bat dena entzuten… orduan narratzaileari kontatuko lioke eta bera emanaldia prestatuko lukeen.

Bai, norbaitek pentsatuko du: Ba ipuina idatziko luke, forma eman eta gero kontatzeko prest egongo lirateke.

Beno, eta idatzitik pasatzea ezinbestekoa litzateke?

Orain ni ere irakurtzen nago…

Zenbat aldiz entzun dugu: apuntatu ezazu, bestela ahaztu egingo zaizu eta!…
Ze konfiantza gutxi gure memoriarengan…

Ze pena astirik ez izatea, zeren eta momentu honetara iritsita onddoen gaia berriro hartzea pentsatzen nuen, asmatutako beste hitz berriren bat zuei esateko. Beste neologismoa.

Ikusten ditugun onddo gehienak kanpoko aldea dira orokorrean. Karpoforoak, hau da, mota askotako luzapenak esporak dituztenak beraien baitan.
Baino azpian, modu ikusezinez Mizelio izenekoa dago.

Eta mizelioa, onddoaren muina da. Ehunka edota milaka urte biziraun dezake. Batzuk konstanteki sortzen dizkigute onddoak, eta besteak lozorroan geratzen dira berpizteko egoera egokiak bilatu arte.

Badira mizelioak Sorginen korroak deiturikoak, bizi diren lurra antzua uzten dutena eta sasoi bakoitzean perretxiko taldea sortzen dutena urtetik urtera geroz eta handiagoa...

Ez al da hori ipuinekin gertatzen?

Beraz, nire hitz berria mizelioaren aldaera da.
Hitzaldiaren hasieran mitologia eta mikologiaren eraldatzearekin hasi behar banu, oraingo momenturako Mitelio hitza aurkeztuko nizueke…

Astirik izan banu noski...

Hau da Mizelio, Mikos-etik badator, Mitelio, Mithos-etik.

Orduan, Mito batek bizirik mantentzen duen hori Mitelioa izango litzateke, nahiz eta askotan gure ulermenetik kanpo geratu. Zuntz horrekin eratuko litzateke herri baten imaginarioa. Edota kolektibo baten emozionarioa elikatuko lukeena izango litzateke.
Eta berari esker, itxuraz belaunaldietan zehar ahaztuta geratu den istorioren bat, inoiz baino biziagoa azalduko litzateke mendeak barru. Bizkarretik datorkigun hotzikara, gure egunerokotasunean sentitzen dugunean: Bai, hemen istorio on bat dago!

Ez dakit oso ondo Mitelio zer den azaltzen, baino hemen dagoela sentitzen dut…
Istorio ikaragarria emateko egoera egokiak emateko zain dagoena. Narratzaile baten ahotsetik milioika espora emango diguna ipuin baten bitartez...

Ze pena astirik ez izatea...

Istorio bat entzutean, denbora gelditu egiten da.

Eta seguruena pentsatzen arituko zinetela, nolatan ez dudan astirik izan hitzaldi hau prestatzeko….
Ba, ezin izan dut, ipuinak entzuten egon naizelako. Ehunka ipuin…

Zenbat aldiz gelditu zaidan denbora AHOZ AHO X. Jaialdi honetan zehar.

Agian hitzaldi baten mitelioa baino ez da izan guzti hau…
Denborarik gabe geratu naiz… Baina ez dut uste denbora galdu dudanik, Kontrakoa!
Inoiz baino biziagoa sentitzen naiz. Esnai amesteko. Erne egoteko egoera lasaigarri batean MITELIO berriak aurkitzeko aukera ematen didana…

Datorren astean, AHOZ AHO jaialdia bukatzen denean, denbora gehiago izango dut. Beste gauza asko egingo ditut...

Seguruena Bea eta Alaiekin igerilekura joango naizela igeri egitera…
Eta beraiekin urperatzea. Gauzatan urperatzea, onddoratzea gustatzen zaidalako...

Eta igerilekutik etxera bueltatzen naizenean, ziur nago hanken hatzen artean ipuinen bat aurkituko dudala!

Denbora kontua da, besterik ez...

Mila esker, denbora ipuin bakoitzean geratu araztea egiten duzuenoi, istorio bakoitzean, Mito bakoitzean…

Mila esker narratzaileok!!!

GORA AHOZKOTASUNA!!!
ZAINDU GURE MITELIOAK!!!


AHOZ AHO 2017  May Gorostiaga  (INTUJAI TEATRO)

EUSKAL NARRATZAILEEN TOPAKETA 2017-03-25

2017(e)ko apirilaren 10(a), astelehena

KOLDOREN LABIRINTOAK

Koldo Amestoyk bere azken kontaketa esperientzia azaltzen digu, KORRIKA abiapuntu hartuta.

Horra nire LABIRINTOAK sailak, berriz ere bere abenturen bidean beste esperientzia bat egiteko parada eman didala, 20. Korrika honen BATZUK ikur bateratzailearen B-rekin moldatu genuen labirinto inguruan.
Labirintoaren marrazten hasi naizenetik, Jean-Christian Irigoyen nire lagun musikaria hor dago jadanik nirekin lanean. Gero bere esku-soinuaren musikak eta nire ipuin kateatuak gure ekitaldia bultzatzen eta gidatzen dute. “Gogo zirikatzaile eta hitz askatzaile”, izan nahi duen B labirintoan ibili ondoren, parte hartzaile bakoitzak –euskaldun berri eta zahar- mikroa eskutan, euskaraz hitz egiten du bere lekukotasuna, engaiamendua, bizitzako kontakizuna, ixtorioa, kantua, bertsoa eta beste, publikoari eskaintzeko…, iluna etorri arte.

2017(e)ko apirilaren 3(a), astelehena

IV. AHOTIK BIHOTZERA, IPUIN MARATOIA ANTZUOLAN


Pasa den igandean, apirilaren 2an Ahotik Bihotzera 4. Ipuin Maratoia egin zen Antzuolan. Poliki-Torresoroa antzokia lepo bete zen adin tarte guztietako antzuolarrekin, ipuinez gozatzeko irrikaz. Ia bi orduko saioa izan zen arratsaldekoa, eta hainbat herritar ere animatu ziren kontatzera. Bertaratu ginenok aukera izan genuen, ipuinen mundu magikoan murgiltzeko, Antzuolatik Irlandara salto batean joanda, ipuinik kontatzen ez dakien Mollyren ibileretatik hasi eta koloretako mundua maite duen Lurlur planetako nesneskarekin amaitu Kili txoria; … Hurrengo urterako zita eginez bukatu zen aurtengoa. Urte osoa dute antzuolarrek kontatu nahi dutena prestatzeko. Eta han egongo gara berriro, entzuteko gogotsu.
genuen, tartean koloretako hari magikoa duen kirikiñoa ezagututa; 100 urte bete berri dituen aitonaren hil ala biziko zalantzak; ur katilu magikoa; elkarri babesa ematen dioten basoko zuhaitzak; mundua beste ikusmira batetik gozatu gura duten zapatilen sokak; errege kororik nahi ez eta libre hegan egiten duen
poliki indarra hartuz doan ekimena da, istorioei eta ahozkotasunari dagokion lekua eman nahian. Eguerdiko ipuin-triki-poteoarekin hasi zen egitaraua. Antzuolako txoko eta plazak ipuinez bete zituzten kontalariek eta herriko entzule txikienek, aterpez aterpe eguraldiari iskin eginaz. Arratsaldean,

Aurtengo Ahotik Bihotzera maratoian parte hartu duten kontalariak: Dorleta Kortazar, Anabel Muro, Joxemari Carrere, Ernesto Agirre, Virginia Imaz, Ander Muñoz, Lur Katugorri, Maider Alzelai, Vanessa Gonzalez, Idoia Sanchez eta Ane Gebara.

Dorleta Kortazar